Maj 1926. Przełom, który podzielił Polskę

Zamach majowy z 1926 roku kojarzy się przede wszystkim z osobą Józefa Piłsudskiego, walkami ulicznymi w Warszawie i przejęciem władzy przez jego obóz. Rzadziej – z pytaniami, które wydarzenia te stawiają przed nami do dziś. Tymczasem był to jeden z najważniejszych i najbardziej kontrowersyjnych momentów w dziejach II Rzeczypospolitej. Czas politycznego przesilenia, gwałtownego zakwestionowania reguł demokracji parlamentarnej i narastającego przekonania, że państwo wymaga „uzdrowienia” za cenę ograniczenia politycznego pluralizmu. Dla jednych zamach majowy był próbą ratowania niestabilnej Rzeczypospolitej, dla innych – brutalnym ciosem wymierzonym w młodą polską demokrację.

Setna rocznica zamachu majowego jest okazją nie do celebracji, ale do refleksji.

W trakcie spotkania porozmawiamy o tym, jak interpretować wydarzenia maja 1926 roku, jakie były ich polityczne i społeczne konsekwencje oraz dlaczego do dziś budzą one tak silne emocje. Zastanowimy się również, na ile spory o zamach majowy są w istocie sporami o sens demokracji, granice politycznej odpowiedzialności i dopuszczalność użycia siły w życiu publicznym. Debata będzie także okazją do postawienia pytania o aktualność tamtych doświadczeń: o to, co lekcja roku 1926 mówi nam dziś o polaryzacji, kryzysie zaufania do instytucji i pokusie szukania prostych rozwiązań w czasach politycznego chaosu.

Uczestnicy

♦ Krzysztof Kloc (1989) – historyk, doktor habilitowany, profesor Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, pracownik Instytutu Historii i Archiwistyki. Zajmuje się historią dyplomacji pierwszej połowy XX wieku, dziejami polskiej irredenty, historią II Rzeczypospolitej, środowiskiem piłsudczykowskim oraz biografistyką. Prowadzi działalność naukową i dydaktyczną oraz uczestniczy w projektach badawczych dotyczących historii politycznej XX wieku. Autor m.in. książki Sezon na niepodległość. Czy odrodzona Polska mogła przetrwać? (2026).

♦ Jerzy Łazor (1983) – historyk gospodarczy, doktor habilitowany nauk ekonomicznych, adiunkt w Katedrze Historii Gospodarczej i Społecznej Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Specjalizuje się w historii gospodarczej XX wieku, szczególnie w badaniach nad kontaktami gospodarczymi Polski z zagranicą, historią finansów oraz migracji. Prowadzi zajęcia dydaktyczne w SGH i uczestniczy w projektach badawczych z zakresu historii gospodarczej. Autor m.in. książki The Political Economy of Interwar Foreign Investment: Economic Nationalism and French Capital in Poland 1918-1939 (2024).

♦ Izabela Mrzygłód (1986) – doktor, historyczka i redaktorka, pracowniczka naukowa w Niemieckim Instytucie Historycznym w Warszawie. Zajmuje się historią społeczną Europy Środkowo-Wschodniej w pierwszej połowie XX wieku, a szczególnie międzywojnie z jego gwałtowną nowoczesnością, napięciami i ideologiami. Autorka książki Uniwersytety w cieniu kryzysu. Nacjonalistyczna radykalizacja studentów Warszawy i Wiednia w okresie międzywojennym (2025).

♦ Krzysztof Niewiadomski (prowadzący debatę) – historyk i polonista, zastępcą dyrektora ds. programowych w Muzeum Historii Polski, współtwórca scenariusza wystawy stałej muzeum. Pełni także funkcję przewodniczącego Nagrody Literackiej Fundacji Identitas oraz redaktora naczelnego „Magazynu Apokaliptycznego. 44 / Czterdzieści i Cztery”.